شخصیت بدبین (پارانویید)

شخصیت پارانوئید (شکاک)

همه ما اذعان داریم که در این زمانه محتاط بودن و حالت دفاعی داشتن، تا حد معقولانه محسوب می شود؛ چرا که آدم های ساده لوح و خوش بین همواره در معرض آزار و سوء استفاده قرار دارند. همه انسانها برای آنکه زندگی، خوبی داشته باشند لازم است که بتوانند در مواقع ضروری از خود در مقابل خطرهای زندگی، از جمله روابط آزاردهنده دفاع کنند. هنگامی که فرد محبوب ما به طور مداوم به ما شک دارد و به ما اعتماد نمی‌کند، در این صورت ما با فردی دارای اختلال شخصیت پارانوئید وارد ارتباط شده ایم.

این اختلال شخصیت بسیار فراسوتر از احتیاط ‌های لازم در روابط بین فردی عمل می کند. یک فرد پارانوئید در تمام مدت در هراس و عدم اعتماد به دیگران به سر می برد. او عقیده دارد که نمی توان به دیگران واقعا اعتماد کرد و همه افراد موذی و مغرض هستند و نسبت به او سوء نیت دارند. بنابراین شعار یک فرد پارانوئید به احتمال زیاد چنین است: «به کسی اعتماد نداشته باش».

از آنجایی که اعتماد فرد پارانوئید به دیگران، در نقطه ای از رشد او زایل شده است، حال بی وقفه در فکر این است که چگونه از خود در قبال حملات بی‌امان وبی‌پایان افرادی که پیرامون او را فرا گرفته‌اند، دفاع کند. این گونه افراد اعتقاد دارند اگر هیچ دلیل واضحی نیز وجود نداشته باشد، باز هم دیگران قصد آزار و اذیت آنها را دارند و جهان جای خطرناکی است. از نگاه یک فرد پارانوئید همه افراد در معرض اتهام به داشتن سوءنیت قرار دارند. او فقط در یک جزیره غیرمسکونی احساس امنیت می کند.

برای یک فرد پارانوئید شوخی های سالم و عادی دیگران با او، حتی هنگامی که از سوی دیگران مورد تحسین و تمجید واقع می شود، به مثابه تمسخر و تحقیر و تهدید تلقی می شود. آنها از نظر اطرافیان خود، افرادی خشک، رسمی، بی احساس و فاقد حس شوخ طبعی هستند. به احتمال زیاد هرگونه انتقاد غیر مغرضانه ای نسبت به آنها، حس دشمنی بزرگی را در آنها بر می انگیزد. آنها غالبا به احساس تحقیر یا توهین به شدت واکنش نشان می دهند. فقدان اعتماد آنها به دیگران سبب می شود که در مقابل هرگونه تأثیرپذیری از سوی دیگران،از خود مقاومت نشان دهند. هیچ کس حتی همسر آنها نیز برای آنها به قدر کافی قابل اعتماد نیست. افراد پارانوئید به عنوان افراد کینه ای شهرت دارند. آنها گناه کسی را نمی بخشند، حتی اگر در مورد او اشتباه کرده باشند. به نظر می رسد که فرد پارانوئید آزردگی خود از دیگری را به مرور ایام شدت بیشتری می بخشد؛ چنانکه شما میان اتفاقی که مدت ها قبل افتاده و خشمی که او اکنون به دل گرفته است، هیچ ارتباط منطقی نمی بینید. آنچه همسر یا فرد محبوب یک فرد پارانوئید را آزار می دهد، این است که فرد پارانوئید همواره خود را محق و غیرقابل سرزنش می داند و به جای آنکه نقش خود را در مشکلات به وجود آمده به رسمیت بشناسند، دیگران را عامل مشکلات خود تلقی کرده و به سرزنش آنها می پردازد. افراد پارانوئید غالب افرادی عصبی، غیر قابل انعطاف، پرخاشگری، متهم کننده، سرزنشگر و نامناسب برای همکاری هستند.

از نقطه نظر فرایندهای فکری، افراد پارانوئید دارای افکاردوقطبی هستند. آنها دنیا را سفید یا سیاه می بینند. بنابراین، افراد پیرامون آنها یا در خدمت آنها هستند یا علیه آنها موضع گرفته اند. این موضوع در مورد فرد مورد علاقه اش هستند  نیز صدق می کند. بنابراین، همواره باید این افراد احساسی وفاداری خود را به او اعلام دارند یا آنکه به طور مداوم متهم به خیانت شوند. علاوه بر این، فرد پارانوئید شواد عيني عليه باورهای پارانوئیدی خود را نادیده گرفته و یا تخریب می کند تا بدین وسیله همچنان برای خودش ثابت کند که دنیا و افراد ساکن در آن، دشمن و غیرقابل اعتماد هستند. به طور مثال، هنگامی که او محبوب خود را به خیانت متهم می‌سازد، ابتدا شواهد مبتنی بر وفاداری فرد محبوبش را نادیده گرفته و به شواهد جزئی و قابل چشم پوشی استناد می کند (به طور مثال، «چرا امشب ده دقیقه دیرتر از خرید برگشتی؟»). متأسفانه به دلیل تمایل او به استناد به شواهدی که تنها از فرضیات بدبینانه‌اش پشتیبانی می کنند، گفتگوی منطقی و متقاعد ساختن او به اینکه اشتباه فکر می کند، تقریبا غیرممکن است. . به مرور زمان فرد پارانوئید غیرقابل تحمل شده و از سوی دیگران طرد می شود و همین سبب می شود که او بیشتر نسبت به دشمنی دیگران به خودش اطمینان یابد. و بدین ترتیب او وارد یک حلقه معیوب می شود؛ یعنی اینکه فرد پارانوئید با دیگران به عنوان دشمن درگیر می شود و دیگران نیز واکنش منفی به او نشان می دهند و در بازخورد، فرد پارانوئید از واکنش منفی دیگران به عنوان شواهدی برای تأیید افکار بدبینانه اش استفاده می کند. برای دیگران بسیار سخت است که بتوانند فردی ستیزه جو که همواره در حال تهدید و پرونده سازی آنها است را دوست داشته باشند. در حقیقت ایجاد رابطه عاطفی با فرد پارانوئید تقریبا غیرممکن است، زیرا چنین فردی از صمیمیت و عاطفه لازم برای ایجاد و حفظ چنین رابطه ای برخوردار نیست.

شکل‌گیری اختلال شخصیت پارانوئید:

 فرد پارانوئید غالباً در کودکی به صورت فردی تنها، حساس و با رفتار و روحیه ای  عجیب و غریب دیده می شود. او در کودکی از روابط محدودی برخوردار بوده و احتمالاً توسط دیگر بچه ها مورد تمسخر و طرد واقع می شده است. علاوه بر این، حداقل یکی از والدین فرد پارانوئید فردی بی عاطفه، سختگیر و تحقیرکننده بوده است. در نتیجه، در همان کودکی این پیام به او القا می شود که خود را مرتکب خطا بداند و سزاوار مجازات اند. بنابراین، افراد پارانوئید در بزرگسالی نیز منتظر حمله و سوء استفاده از سوی افراد پیرامون خود هستند و همزمان این پیام را به محیط خود ارسال می دارند که آنها افرادی متفاوت از دیگران ، عالی و تنها هستند. احتمالا والدین فرد پارانوئید، افرادی کمال گرا بوده و احتمالاً تحمل هیچگونه اشتباهی را نداشته اند. به همین جهت با مشاهده کمترین خطا از سوی فرد پارانوئید او را به شدت تنبیه می کرده اند. برای آنکه به فهم تناقض آشکار میان عالی بودن فرد پارانوئید و احتمال اینکه از سوی دیگران مورد تمسخر واقع شود نایل آییم، باید بدانیم که فرد پارانوئید گمان می کند چون فردی «عالی» است، دیگران چشم دیدن او را ندارند و در نتیجه او را مسخره می کنند. این نوع اختلال شخصیت بیشتر در مردان دیده می شود.

در نهایت مردان و زنان پارانوئید، افرادی بسیار شکاک هستند که هرچقدر شما وفاداری خود را به آنها نشان دهید، باز هم نسبت به شما بی اعتماد باقی خواهند ماند. از همان آغاز آشنایی نسبت به رفتارهای ظریف و نامحسوسن آنها که حاکی از عدم اعتماد، تهمت زنی و موشکافی آزاردهنده در مورد تمایلات و انگیزه های تان است، هشیار باشید و هنگامی که مشخص شود شما در رابطه عاطفی با یک فرد پارانوئید قرار گرفته اید، به سرعت به رابطه خود با او پایان دهید. زیرا نه تنها احتمال اینکه از رابطه خود با او لذت ببرید بسیار اندک است، بلکه از آنجایی که عواطف یک فرد پارانوئید، عواطف سالمی نیست، رابطه با چنین فردی می تواند امنیت جانی شما را نیز در معرض خطر قرار دهد.

نظرات کاربران
 
 
   
دکتر مهدی قاسمی

دکتر مهدی قاسمی

دکتر مهدی قاسمی روانپزشک و رواندرمانگر